Hedef mi? Tahmin mi?

Bilindigi uzere Merkez Bankamiz kriz sonrasi degisen kanunuyla 2002 basindan bu yana fiyat istikrarini saglamak uzere enflasyon hedeflemesi adi verilen para politikasi uygulmasina gecmisti. Burdaki temel amac beklentilerin yonetilmesiyle ekonomik birimlerin hedeflenen enflasyon oraninin gerceklesecegine ikna edilmesiydi ve de bu birimlerin davranislarinin hedef enflasyona gore sekillendirmeleriydi. Bu noktada Merkez Bankasinin (TCMB) guvenirligi ve de kredibilitesi buyuk onem tasimaktaydi. bunun yolu da TCMB`nin kisa vadeli fazileriyle konomiye yon vermesiyle olusacakti.

Zira 2002 basindan 2005 sonuna kadar uygulanmis olan politika acik enflasyon hedeflemesinden ziyade ortuk enflasyon hedeflemesi diye tabir edilen bir bevi gecis donemiydi. 4 sene boyunca TCMBnin hedefleri asilarak enflasyon 70%li seviyelerden tek haneli rakamlara kadar indirldi.

Bu noktada sene sonunda gerceklesen enflasyonun hedefi alttan iskalamasi olumlu olarak algilandi nitekim yuksek degerdeki enflasyonun beklentilerinde oldukca altinda kalarak hizli bir dusus gostermesi bu donemde TCMB`nin krizde kaybolmus kredibilitesini geri getirdi.

Ancak ne olduysa bu kredibilite saglanip 2006 basinda acik enflasyon hedeflemesine gecisle oldu. Sozu gecen donemde:

1) TCMB`nin neredeyse butun ust yonetimi degisti, baskan atamasi sirasinda kriz yasandi, baskanlik icin onerilen isimlerde hukumetle cumhurbaskani arasinda mutabakat saglanamadi, hatta ilk onerilen isimin faizsiz bankacilik yapan bi kurumdan gelmesi saskinlik yaratti. (Kaldi ki 2008in ortalarina gelirken yaklasik 2 senedir hala atamasi yapilmamis bi baskan yardimciligi makami var, bu makamin uzun suredir bos durmasi ayri bir saskinlik konusu)

2) Nisan 2006da once bir ictalep sokuya enflasyon aniden yukselise gecti, ardindan baslayan Mayis-Haziran 2006 dalgalanmasi kurlari yukari iterek enflasyonun rayindan cimasina sebep oldu, faizler 13,25% seviyesinden 17.50% a kadar yukseltildi

3) Bu kosullar altinda 2006 sene sonu enflasyonu hedefin (5%) neredeyse iki kati yukarida gerceklesti (9,7%)


4) 2007 yilinda da kurlar tarafindan gelen baskinin yok olmasina ragmen kuraklik ile yukselen tarim urunleri fiyatlari islenememis gida fiyatlarinda yuksek montanli artislara sebep oldu ve de neredeyse sene boyunca yukselis trendi izleyen petrol fiyatlari ikincil etikilerle birlikte bu sefer hedeflenen enflasyon(4%) un iki katindan da fazla bir seviyede gerceklesti. (8,4%) Ayrica kuresel kriz surerken 2007 eylul ayindan baslanarak TCMB duzelen cekirdek enflasyon endekslerine guvenerek faiz indirim surecini baslatti.

2008 basina gelindiginde cogu analist ilk 2-3 ay 25bps lik faiz indirimi arkasindan Merkez`in bekle gor politikasi uygulayacigini, enflasyon patikaya uyumlu halde giderse son ceyrekte faiz indirimlerinin devaminin gelecegini dusunuyordu. Nitekim evdeki hesap carsita uymadi, yukselmeye devam eden enerji (ozellikle petrol) ve gida fiyatlari ve de doviz kurlarinda ortaya cikan (ya da cikarilan!) yukselis bir kez daha Merkez`in belini buktu. Nitkeim butun bunlar daha onceki Merkez tahminlerinin tutmayacagini, ve dolayisiyla kredibilite kaybinin buyuk boyutlara ulastiginin kaniti.

Kredibilite demisken, Merkez bankalarinin kredibilitesini gosteren en onemli gostergelerden birisi, enflasyon beklentileriyle hedef enflasyon arasindaki farktir, buna kredilbilite acigi (credbility gap) deniyor, bu fark ne kadar fazla ise Merkez bankasi o kadar az kredbiliteye sahiptir, nitekim Turkiye Cumhuriyet Merkez Bankasi`nin son donemde kredbilite acigi yukselen enflasyon beklentileriyle acilmaya baslamistir.

Bu gelismeler isiginda nisan ayi sonundaki hazirlanan enflasyon raporunda en cok goze carpan konu Merkez`in 4%lik hedefe ulasmanin uzun zaman alacagini itiraf etmesi oldu. 2008 sonu icin enflasyon tahmini 9.3% gibi bir rakama ulasti, ve de Merkez bankasi ekonomik bireylerden bu rakama gore hareket etmelerini onderi. Bu durum gosteriyor ki enflasyon hedefi resmen olmasa da fiilen degismistir. Merkez bankasi 2008 senesi icin hesap verme ilkesi ihlali saydigi icin bunu degistirmedigini acikca ilan etmistir, ayrica soylemler de oyle gosteriyor ki 2009 icin belirlenmis olan 4%lik enflasyon hedefi de enflasyonda bir mucize olmusmazsa cok buyuk bir olasilikla yukari yonlu olmak uzere degisecektir.

Diger bir konu da TCMB`nin faiz artirmasinin gerekliligi. Enflasyonun bu noktada talep kanalindan hizlanmadigi cok acik. Faiz artirimlarinin da yukselen maliyet baskisini da azaltmasi mumkun gorunmuyor. Peki bu asamada faiz artirmak mantikli mi? Su acidan mantikli, piyasaya verilecek mesaj, ve kaybolan kredibilitenin artirilmasi amaclanmasi. Bu sebepten TCMB faiz artiracaktir ve de artirmalidir.