Degisen bir sey var mi?

Tarihler 31 ocak`i gosteriyor ve iki hafta once yazdgimiz yaziya istinaden hem abd deki enflasyon rakamlari hem de buyume ve fazi karari ardindan gelen aciklamalar yapildi. Son iki haftada gozuken o ki abd ye bagimli iyimserlik su anda guclenmis durumda. Hem buyume rakamlari hem enflasyon rakamlari fed`in bekledigi gibi gelisti (aslinda cuma gunu gelecek olan payroll datasi da onemli) ve de son aciklamasinda fed beklenenden daha hafif bi aciklama yaparak piyasadaki beklentilerin biraz daha sismesine izin verdi. Ne de olsa enflasyon da riskler surse de bu olasailik azaldi ve de buyume ilimli bir sekilde devam ediyor (son ceyrek 3.5%lik rakam abd icin iyi seyler ifade etmek icin yeterli). Hos bu ilimli buyumenin devam etmesi ve de abd deki havalarin sogumasinin bahane edilmesiyle petrol fiyatlari 58 usd ye cikti bugun, petrolde yeni bir spekulatif sisme soz konusu olacak gibi gorunuyor.

Bizde de haftasonunda baslayan hafif yukari hareketin yerini iyimserlige biraktigini gorduk bugun ozellikle bono tarafinda alimlar dikkat cekici, ve de su an itibariyle usdtry kurundaki beklenen yukselis yerini tam tersi ytl de pozisyonlarin acilmasina birakmis gozukuyor. Her ne kadar yen in deger kazanmasi icin ozellikle Fransa tarafindan baski geliyor olsa da carry trade e devam hareketi gozleniyor (eh bu kadar fazi nerde nasil bulunacak).

Bugun bizde de onemli bir veri vardi, 2006 yilinin ve 2006 aralik ayinin resmi dis ticaret dengesi aciklandi. Ortaya cikan rakam tarhimizin en yuksek dis ticaret acigi olsa da (51.9 bio usd), son ay gelen dis ticaret acigi rakami (yaklasik 3.1 bio usd) piyasa beklentilerinin oldukca altinda geldi. Ozellikle son ay ihracatin ithalati karsilama oran yaklasik 73%lik bir orana ulasti ki son donemlerde yakalanan en yuksek oran diyebiliriz (2006 senesi geneli ele alindiginda bu oran 62% civarinda). Bu durum son donemde (dalgalanma ardindan bozulan morllerle dusen tuketici guveni ve mb nin faiz artirimin etkisiyle) ekonominin ihracata dayali olarak hiz kazandigi sonucunu ortaya cikarabiliriz., nitekim kapasite kullanimi ve sanayi uretimi verileri eylul ayi sonrasi iyi geliyor. (Resmi olmayan istatistiklere gore 2007 ocak ayi ihracat rakamlari gecen seninin 38% ustunde gidiyor, ancak burada gecen seneki kar yagisi ve bayram tatili suresinin uzun olmasinin etkisi oldgunu unutmamak gerekiyor).

Orta vadeye baktigimizda akla takilan sorulardan birisi de tcmb`nin fazileri artirma olasiligi var midir? ya da orta vadede faizlerin seviyesi icin ne soylenebilir sorusu. 2007 basinda bu sene faizlerin o kadar kolay dusmeyecegi varsayimi da bu ay sonuna geldigimizde hafif yumusamis gibi gorunmekte. Ancak akildan cikarilmamasi gereken bir sey var ki tcmb nin gecen sene yasadigi kredibilite kaybi sonucu bu sene icerisinde enflasyonun belirlenen patika ya paralel bi sekilde hareket etmesi icin oldukca ihtiyatli davranmasi gerekiyor. Nitekim hedefle uyumlu belirlenmis patikaya baktigimizda mart ayinda 9,2% olan tufe`nin haziran ayinda 6.7% e kadar dusmesi beklenmekte. Bu rakam oldukca keskin ve iddiali bi dusus, ancak tcmb burada gecen yilda olusan yuksek enflasyondan dolayi baz etkisinin bu keskin dusu saglayabilecegini dusunuyor. Eger gercekten buradaki rakamlar merkez bankasinin hedefle uyumlu patikasina paralel sekilde gerceklesirse beklentilerde de keskin bir iyilesme soz konusu olacaktir ve de faizlerin hizla dusmesi soz konusu olacaktir (enflasyonun 4 civarinda olusabilecegi gercegi reel faizi inanilmaz cazip kilacak ve de buyuk alim gelecektir). Bu durumda merkeze faizi indir baskisi artacak ve de temmuz agustos aylarinda olusacak bu baskiya merkez kasimdaki secimleri dusunerek nasil cevap verecek senaryosu gundeme gelebilecek.

Tabi burda sunu vurgulamakta fayda var ki buradaki dusunceler tamamen ceteris paribus a gore olusmakta, yani her sey beklendigi gibi giderse, diger varsayimlar sabit kalirsa (cumhurbaskanligi secimi sorunsuz ve genis kitlelerce benimsenen bi aday gelmesi, olasi bir dis sokun ortaya cikmamasi, irakta asker bi catismanin olmamasi durumlari bunlara ornek teskil edebilir). Bunlarin yaninda cari denge nin de dusme egilimi gosterse de yine bir risk (panik aninda en guzel bahane kaynagi) olarak ampul gibi parladigini da belirtelim.

Biraz da Kisa Vadeye Bakalim

Tarih 25 ocak 2007, muhtemelen yarin sabah (26/01/07) piyasalarimiz gunu ekside acacak, gayet olumlu baslayan bir haftadan sonra.
Bundan onceki yazilarimizda orta vadeli bakis acilarini sunduk burada da biraz kisa vadeli duruma bir goz atmakta fayda olucak.

PTSI-SALI-CARS
Oncelikle pazartesi ve sali gunu piyasada taze yabanci girislerinin oldugu; gosterge tahvilin ihrac edilecek olmasina ragmen ihale baskisi yasamadan yogun ilgi gordugu bir ortam vardi. Nitekim pazartesi gunu yuksek montanli yabanci girislerinin yasandigini usdtry kurunun ne derece asagi geldigine bakarak anlamak mumkun. Kur neredeyse 1.40 psikolojik sinirinin altina gelmek uzereydi. Bid`ler 1.4050 ye kadar indi, bono tarafinda ise uzun zamandir kirilamayan psikolojik destek 21 bilesikler kirilarak 20.75`lere kadar inildi. Hatta ertesi gun ihalede beklenenden oldukca yuksek talebin gelmesi (yaklasik 15 bio try) ihalede yeni gosterge kagidin (26 kasim 2008 kagidi) 20.40 bilesikten acilmasini sagladi. Bunun disinda borsaya baktigimizda da yabanci payinin 69%lere kadar dayandigi ve de borsanin dolar bazinda 3 cent civarini zorladigini gozlemledik(ulusal100 endeks/usdtry kuru).

Ancak sali gunu yapilan ihalede talebin yuksek olusu ve de talebin yaklasik (25%) inin karsilanmasi, gun icinde bu olusan fazla paranin nereye gidecegi belirsizligini olusturdu. Global piyasalarda emerging piyasalara olan iyimserligin etkisiyle burda kalan para buyuk oranda borsaya girdigini soylememiz mumkun; ama gun sonu merkez bankasindan gelen gecici rezerv rakami bir onceki gune gore 4 bio try yukarda cikinca anlasildiki piyasada para kalmis. (Bu nokta tedirgin edici cunku dalgalanma olustugu sirada da piyasada youn try vardi, burdaki try spekulatif olarak usd a yonelmisti, hatta bunu birazz gec de olsa farkeden mb depo alim ihaleleri duzenlemeye baslamisti). Nitekim carsamba sabahi rezerv 22 bio civari acildi ve borsada hafif realizasyon gozukurken yeni benchmark tahvile ilgi devam etti ve bilesikler 20.14lere kadar dustu. usdtry (bu arada usdtry dolar kuru demek oluo) de hafif deger kaybederek (ustelik burda 50-50 dolar euro depetine gore de bir deger kaybi soz konusu) gunu tamamladi. Ancak rezerv miktarina baktigimzda rezerv rakami yine depo alim ihalelerinin yapildigi donemden sonraki en yuksek duzeylere gelmisti. (bu da bir risk- hos bunun tam tersi bir durum yaklasik 2 ay kadar yasanmisti bu sefer de merkez repo ihaleleri duzenleyerek piyasaya para vermisti ki ercan kumcu tarafindangayet olumlu karsilanmisti)

PERS ve YARIN ve SONRAKI BIRKAC GUN
Bugun de borsa gunu arti da kapasa da cok inisli cikisli bi grafik seyretti, buna karsilik ozllikle ogleden sonra guney afrika para birminin de deger kaybina endeksli olarak try nin usd ye karsi deger kaybedisini gorduk, hatta ogleden sonra bono da hafif realizasyon gozuktu (bono tam 20 bilesikten dondu). Bu aksam ise Zar a baktigimizda bir gunde yaklasik 2%lik bir kayip, buna bagli olarak (bulasma etkisiyle) try de de yaklasik 1.5%lik bir kayip soz konusu, gunu 1,4260lardan kapayan usd try kuru su anda gozuken o ki cuma sabahi 1.43lerden gunu acacak, burada piyasada para (try) olmasi riskli gozukuyor. Try bir miktar daha deger kaybedebilir diye dusunuorm. Ancak bunun uzun soluklu (uzun soluklu derken kalici degil tam tersi birkac gunluk bir durum oldugunu da dusunuorum) ve bence su siralarda risk alma istahi bol iken (bu noktada haftaya-31 ocak- da fed faizi sabit biraktiktan sora ne diyecek o da onemli) usdtry de 1.40 psikolojik desteginin kirilmasini daha olasi buluyorum.

ABD Japonya Ve Turkiye

Bu hafta ici yine ilginc gelismelere gebeydi piyasalar acisindan. Yurt icinde kapasite kullanimi disinda onemli bir veri olmazken, 16sinda ppk toplantisi ve akabinde duymaya aliskin oldugumuz tipten bir TCMB aciklamasi; yurt disinda ABD enflasyon ve uretim verileri Japonyadan da merkez bankasi faiz karari geldi. Bunlara ilaveten 2007yle birlikte inmeye baslayan petrol fiyatlari bu hafta icerisinde son 19 ayin en dusuk seviyesine kadar geldi.

ABD`deki gorunume bakacak olursak bircok kisi daha bir ay oncesine kadar ABD`den mart ayi icerisndeki toplantida faiz indirimlerine baslamasini bekliyordu. Hatta Roubini gibi bazi ekonomistler ABD`nin sert bir soguma icine girecegini dolarin hizla deger kaybedecegini vurgulamisti. Hos, sert bir soguma beklentileri su an icin kirilmis ve de olanaksiz gozukse de dolarin deger kaybetmesinin olanaksiz olduguinu soyleyemeyiz. Nitekim Bernanke`de persembe gunku konusmasinda devletin butce aciklarinin alarm verdiginin altini cizerek bir anlamda dolarin deger kazanmasini onledi. Su durumda her sey Fed`in istedigi gibi gidiyor, bir taraftan enflasyon ilimli bir sekilde duserken, buyume tarafinda da ilimli bir soguma gozukuyor. Piyasanin istedigi soft landing de bu olsa gerek. Ancak onumuzdeki birkac ay daha gelecek olan verilerin bu zihinlere oturan soft-landing beklentisini pekistirmesi lazim. Orta vadede ileriye baktigimizda kanimca 2007 senesi icerisinde iki adet faiz indirimi gelmesi olasi Fed tarafindan.

Bu hafta Japon merkez bankasi`nin da faiz karari geldi. Genelde bizde herkes Fed`e odaklanmisken Japon merkez bankasinin uygulamari veya kararlari es geciliyor. Ancak global likiditeyi en cok etkileyen bi kismi da buradan geciyor. Nitekim Mayis-haziran dalgalanmasini da da unlu spekulator Soros Japon merkez bankasinin gevsek para politikiasina son vermesinin alevlendirdigini belirtmisti (nitekim yerinde bir tespit, eh adam o ununu bu sayede yapti, ingiltere merkez bankasini da yere yatirmisligi vardir bu amcanin 92 yilinda). Neyse konuyu dagitmadan bu hafta japon merkez bankasinin hukumetin telkinlerine uyarak faizleri sabit biraktigini soyleyeyim. Bu durum bizde de sikca tartisilan merkez bankasi bagimsizligiyla ilgili bir durum. Daha once de adi cesitli skandallara karisan Japon merkez bankasi baskani Fukui, son attigi adimla iyiden iyiye kredibilite kaybi yasamis gibi gorunuyor. Ote yandan bu sene Japonya da fazilerin artis beklentisinde olacagi kesin, bunun ne kadar olacagini biraz da Japon hukumetinin tutumu gosterecek. Ancak su anki durum emerging piyasalardaki dalgalanma olasiligini biraz olsun azaltiyor.

Bu haftada ortaya cikan su durum bizim icin kisa vadede olumlu. Tabi akla su soru geliyor, bu durum surdurulebilir mi? Bu sorunun cevabini bulmak guc ancak kursellesmenin de etkisiyle bu tip sorulari soran tek ulke biz degiliz burasi kesin. Ayrica 2007 icin cogu kisinin beklentisi negatif-notr arasi diyebilecegimiz bir yerde. Her yerde siyasi riskler konusuluyo yazilio cizilio. Ben bunlarin etkisinin (takvimde olagandisi bi gelisme olmadikca) sinirli kalacagini dusunuyorum.

Girizgah

2006`yi geride birakirken finansal piyasalar acisindan en cok etkiyi yaratan durumun mayis-haziran aylarinda global piyasalarda bas gosteren "finansal dalgalanma" oldugu malum. Ozellikle kayip 90`li yillarin etkisiyle iyice dolarize olan ekonomimizde (hos, son donemde ters dolarizasyon surecinin basladigini da kabul etmek lazim) kurlarin ani hareketler gostermesi belki de faiz hareketlerinden cok daha etkili oluyor. (mesela burada Hasan Ersel`in referans ta cikmis bi makalesi vardi link veremiyorum isteyen gidip bakabilir)

Ani kur sicramalarinda ozellikle ithalata dayali uretimde maliyetler artarken, bunun yaninda yatirim ve de tl cinsi parasinin dolar karsiligi hesabini yapmayi aliskanlik haline getirmis halkimizin beklentileri bozuluyor. Sonra da duzelt beklentileri duzeltebilirsen.

Aslinda fikrimce mayis dalgalanmasinin, enflasyonun beklenmedik sekilde nisan ayinda sicrama yapmasinin akabinde gelmesi, arti MB baskanliginda yapilan atama ardindan yeni baskanin piyasa tarafindan testten gecme sureciyle birlesmesi 2006 dalgalanmasi bizi neden daha cok vurdu sorusuna cevap olabilecek en buyuk iki neden. (ayrica bence altini cizmeye deger o donemde yapilan 0.25 puanlik bi faiz indirimi var, burada merkez bankasinin daha onceki para politikasi kurul karari sonrasi acikladigi metinlerdeki etkinin sonucu zorlama bi indirim var) -hos bi ara Dervisi suclayan bile vardi o donem yaptigi aciklamalrin ardindan baslayan hareket sonrasi; neyse bahaneler yazmakla bitmiyor zten

Tabi odemeler dengesi tarafina baktigimizdaki yuksek cari acik orani da dalgalanmaya en guzel bahane oldu (burada cari acik oraninin onemsiz oldugunu vurgulamiyorum, elbette cari acik oraninin -ki nitekim 2006 icin bu cari acik/gsmh orani asagi yukari 8.5% gibi bi yerlerde olusacak- bu denli yuksek olmasi bir risk ancak gloabl bi sell-off geldiginde bahaneler listesinde bir numaraya yerlesiyor, bknz Guney Afrika ve Macaristan) Su anda bu risk devam ediyor ve de 2007 icin dusundugumzde bu durum yine kurlari yukari iten bi psikolojiyle baski olusturacak, tabii global likidite bollugu devam ederse (su anda bu devam edecek gibi gozukuyor, nitekim abd cok soumamis gibi, faizler bi sure daha 5,25%, Euro bolgesi 3,50% `de ve artirima devam edecege benzio ancak bu bolgedeki buyume egilimi bizim ihracatimiza olumlu yansidigi icin sermaye akisi olmasa da ihracat gelirleri sayesinde bi flow olabilir diye dusunuyorum, Japonya ise bugunlerde 0,50% e artiracagi soyleniyor ama hukumet de bastiriyor bi sure daha sabit tutulmasi icin bakalm Fukui amca ve saz arkadaslari ne yapacak persembe sabaha karsi ogrenecegiz)

2007 basindan ocak ortasina kadar gecen surecte gelisen ilginc hareketler de var. Birincisi Petrol fiyatlarinin asagi gelmesi (nitekim bu satirlar yazilirken 52$ nin de altina geldi) ikincisi de ABD den gelen ekonominin rayinda gittigi verilerinden sonra USD nin deger kazanmasi (arti amerikan tahvil oranlarinin yukselmesi) . Kanimca bu hafta gelicek ABD enflasyon verisi ve ay sonundaki FED toplantisi sonucu faizin yonu daha belirginlesicektir.

Buna paralel olarak turkiyede de global havaya yapisik kalinmasi, secim muabbetleri baslasa da henuz secim ortami die bi yaygara koparilmadi ancakbence bu kucuk de olsa bir risk. Neden kucuk, cunku simdiye kadar akp hukumetinin dervis programini aldigi gibi yurutmesi sonucu olarak olusan yaptiklarinin yapacaklarinin teminati olmasi durumu. Tabi burda 5 sene once yaratilan programin aynen devam etmesi ustune bir sey eklenmemesi (sosyal guvenlik meselesi hukuksal sebeplerden de olsa hala duruyor, arti istihdam maliyetlerini azaltan ya da basta egitime onem veren mikro reformlardan (bknz Fatih Ozatay @ Radikal) hic bahsedilmio olmasi, kayit disi konusunda neredeyse 4.5 senedir hic mesafe alinanamis olmasi) asil sorun gibi gozukuyor.